WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate) przez dekady pełnił kluczową rolę w polskim systemie finansowym jako główny wskaźnik referencyjny wykorzystywany m.in. do ustalania oprocentowania kredytów, obligacji czy instrumentów pochodnych. Jego wpływ na gospodarkę był ogromny – od decyzji inwestycyjnych po wysokość miesięcznych rat kredytów hipotecznych. Jednak mimo tej dominującej pozycji, likwidacja WIBOR została przesądzona, a jego miejsce ma zająć nowy, bardziej transparentny wskaźnik – POLSTR.
Streszczenie
WIBOR, stosowany od lat 90. jako główny wskaźnik oprocentowania kredytów, zostanie wycofany do końca 2027 r. Powodem są wymogi unijne i zastrzeżenia co do jego przejrzystości – był oparty na deklaracjach banków, a nie rzeczywistych transakcjach. Zastąpi go wskaźnik POLSTR, oparty na rzeczywistych danych z rynku. Zmiana ma zwiększyć przejrzystość i bezpieczeństwo dla kredytobiorców.
Skąd wziął się WIBOR?
Aby zrozumieć obecne zmiany, należy cofnąć się do początku lat 90. – okresu intensywnej transformacji ustrojowej i ekonomicznej w Polsce. W 1991 roku, wraz z rozwojem rynku międzybankowego, konieczne stało się wprowadzenie wskaźnika, który odzwierciedlałby warunki, na jakich banki pożyczają sobie nawzajem pieniądze. Tak powstał WIBOR.
Kiedy wprowadzono WIBOR, był on odpowiedzią na potrzebę ustabilizowania rynku finansowego oraz wprowadzenia instrumentu, który umożliwiłby efektywne wycenianie kosztu pieniądza. Był to moment, w którym polska gospodarka integrowała się z rynkami międzynarodowymi, a krajowe instytucje finansowe zaczynały funkcjonować zgodnie z globalnymi standardami.
Historia WIBOR to również historia ewolucji rynku finansowego w Polsce – od ręcznie ustalanych stawek, przez coraz bardziej zautomatyzowane systemy notowań, aż po obowiązujące przez ostatnie lata reguły wyceny bazujące na deklaracjach największych banków. Jednak już w tej formie pojawiały się zastrzeżenia co do wiarygodności i transparentności tego mechanizmu.
Dlaczego WIBOR jest likwidowany?
Choć WIBOR przez lata spełniał swoją funkcję, z czasem jego struktura przestała odpowiadać standardom nowoczesnego rynku finansowego. Głównym problemem była metoda jego wyliczania – stawki były ustalane na podstawie deklaracji banków, a nie rzeczywistych transakcji. W praktyce budziło to coraz większe wątpliwości, w szczególności kredytobiorców kredytów złotówkowych.
Powody likwidacji stawki WIBOR są zatem zarówno techniczne, jak i regulacyjne. Po światowym kryzysie finansowym z 2008 roku oraz skandalach związanych z manipulowaniem stawkami LIBOR w Wielkiej Brytanii regulatorzy – w tym KNF – zaczęli przyglądać się również krajowym wskaźnikom referencyjnym. Wprowadzono europejskie rozporządzenie BMR (Benchmark Regulation), które wymusiło reformę wskaźników finansowych w całej Unii Europejskiej.
W Polsce skutkiem tych działań była reforma finansowa, która objęła m.in. konieczność opracowania nowego, bardziej wiarygodnego i odpornego na manipulacje wskaźnika. Zdecydowano się zrezygnować z WIBOR-u na rzecz POLSTR – wskaźnika opartego na rzeczywistych danych z rynku transakcji jednodniowych, który ma lepiej odzwierciedlać aktualne warunki rynkowe.
Od kiedy WIBOR przestanie obowiązywać?
Proces odejścia od WIBOR-u został rozłożony na kilka etapów, by umożliwić instytucjom finansowym, klientom i regulatorom płynne przejście na nowy standard. Początkowo planowano zastąpienie WIBOR-u przez wskaźnik WIRON, jednak ostatecznie wybór padł na POLSTR, który uzyskał rekomendację Narodowego Banku Polskiego oraz Komisji Nadzoru Finansowego.
Zgodnie z harmonogramem opublikowanym przez KNF, WIBOR przestanie obowiązywać z końcem 2027 roku. Do tego czasu banki oraz inne instytucje finansowe mają obowiązek wprowadzać nowe produkty finansowe już z wykorzystaniem wskaźnika Polstr, a w istniejących umowach dokonywać odpowiednich aktualizacji – często przy pomocy aneksów.
Co oznacza likwidacja WIBOR dla konsumentów i rynku?
Z perspektywy konsumenta, zmiana może wiązać się z koniecznością podpisania aneksów do umów kredytowych, jednak nie wymaga podejmowania żadnych dodatkowych działań, jeśli zmiany są dokonywane zgodnie z wytycznymi nadzorcy. Banki są zobowiązane do informowania klientów o wprowadzanych modyfikacjach oraz zapewnienia przejrzystości w procesie konwersji.
W dłuższej perspektywie reforma finansowa związana z likwidacją WIBOR-u ma wzmocnić stabilność rynku finansowego, zwiększyć konkurencyjność ofert kredytowych i poprawić warunki ochrony konsumentów.
Unieważnienie WIBOR – pomoc kancelarii
Pozwy o unieważnienie WIBOR budzą coraz większe zainteresowanie. W sprawach takich warto skorzystać z profesjonalnego podmiotu, jakim jest kancelaria WIBOR. Wstępną wartość możliwego do uzyskania roszczenia można wyliczyć za pomocą prostego w obsłudze narzędzia jakim jest kalkulator WIBOR.
Autor: radca prawny Maciej Fiedorowicz, nr wpisu WA-15162