Wzrost rat kredytów złotowych opartych na wskaźniku WIBOR sprawił, że wielu kredytobiorców zaczęło zastanawiać się, czy umowy, które podpisali z bankami, mogą zostać unieważnione. Coraz częściej pojawiają się pozwy, w których konsumenci kwestionują ważność klauzul dotyczących zmiennego oprocentowania. Czy jednak sam fakt oparcia kredytu na WIBOR wystarczy, by sąd uznał nieważność umowy kredytowej?
WIBOR a kredyty
Czy WIBOR może być powodem unieważnienia umowy? Samo zastosowanie wskaźnika WIBOR jako wskaźnika referencyjnego nie jest automatycznie wadą umowy. Banki mają prawo oferować kredyty oparte na zmiennej stopie procentowej. Problem pojawia się wtedy, gdy:
- postanowienia umowne dotyczące WIBOR są niejasne lub nieprzejrzyste,
- bank nie poinformował rzetelnie klienta o ryzyku wynikającym ze zmiennego oprocentowania,
- kredytobiorca nie miał realnej możliwości przewidzenia skutków finansowych zapisanych w umowie.
W takim przypadku sąd może uznać, że umowa zawiera klauzule abuzywne, co może spowodować unieważnienie umowy kredytowej.
Procesy sądowe o WIBOR – jakie są wyroki w sprawach o WIBOR?
Orzecznictwo w sprawach dotyczących wskaźnika WIBOR dopiero się kształtuje. Na razie mamy do czynienia zarówno z wyrokami korzystnymi dla kredytobiorców, jak i takimi, które potwierdzają poprawność stosowania WIBOR przez banki.
Czy sądy unieważniają kredyty z WIBOR? Tak, ale nie jest to reguła. Do tej pory pojawiły się wyroki, które:
- unieważniały całą umowę kredytową,
- usuwały jedynie zapis dotyczący WIBOR, pozostawiając resztę umowy w mocy,
- oddalały powództwa kredytobiorców, gdy sąd uznał, że bank wywiązał się z obowiązków informacyjnych.
Oznacza to, że każda sprawa jest oceniana indywidualnie, a wynik zależy od treści konkretnej umowy o kredyt hipoteczny, sposobu, w jaki bank informował klienta, oraz od argumentów przedstawionych w procesie.
Klauzule abuzywne a WIBOR
Na jakiej podstawie można żądać unieważnienia umowy? Najczęściej kredytobiorcy powołują się na:
- klauzule abuzywne (art. 385¹ k.c.) – postanowienia, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy,
- dyrektywę 93/13/EWG – nakładającą obowiązek formułowania przejrzystych i zrozumiałych postanowień umownych,
- brak spełnienia obowiązków informacyjnych przez bank – kredytobiorca powinien wiedzieć, jak kształtowany jest WIBOR, kto go ustala i jakie są możliwe skutki zmian (ryzyko prawne WIBOR),
- art. 58 § 2 k.c. – możliwość uznania czynności prawnej za nieważną, jeśli jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
Podstawą roszczeń nie jest więc sam WIBOR jako wskaźnik, ale sposób, w jaki został wprowadzony do umowy i przedstawiony klientowi.
Unieważnienie kredytu przez WIBOR jest możliwe, ale nie dzieje się automatycznie. Konieczne jest wykazanie, że zapisy dotyczące oprocentowania były nieprzejrzyste, a bank nie dopełnił obowiązków informacyjnych wobec klienta. Orzecznictwo w tej materii dopiero się rozwija – pojawiają się pierwsze wyroki korzystne dla kredytobiorców, ale nie brakuje również rozstrzygnięć korzystnych dla banków.
Dlatego każdy przypadek należy analizować indywidualnie. Profesjonalna pomoc prawna pozwala ocenić, czy dana umowa zawiera niedozwolone postanowienia i czy istnieją podstawy do jej unieważnienia lub modyfikacji. Kancelaria prawna może pomóc w analizie umowy kredytowej.